Back to Articles

Vietnamese Refugees in Philippines

Câu chuyện về những người Việt tị nạn còn lại tại Phi Luật Tân

Bài: Hoàng Khởi Phong trên Thời Báo

Bài 2.


Phi cơ đáp cánh vào hồi 11.30 sáng giờ địa phương Manila. Chúng tôi những người khách ngồi ở hàng ghế cuối cùng của một chiếc B 747, khi ra được khỏi phi cơ, và lấy hành lý xong thì đã 12.30. Luật sư Trịnh Hội, có thể nói là linh hồn của cuộc vận động pháp lý đã đến đón chúng tôi cùng với luật sư Bùi Mai. Chúng tôi được thông báo là đồng bào đã tập trung ở ngoài phi trường, vì không được phép đến đón chúng tôi ở lối ra. Tôi nghĩ chắc chỉ có khoảng vài chục người là cùng, nhưng không phải vậy. Khi bước chân ra ngoài cổng, tôi thấy khoảng gần hai trăm người với cờ quạt cùng biểu ngữ. Các em nhỏ mặc áo dài, với những bó hoa giản dị trên tay đang chờ đợi chúng tôi.
Tôi bắt gặp những khuôn mặt nhễ nhại nước mắt. Một biểu ngữ khá lớn với hàng chữ Tưởng rằng đã quên được hai em nhỏ mặc áo dài làm cho tôi thắt mắc. Dường như đây là lời của một bản nhạc nào đó tôi đã được nghe. Chẳng lẽ những người này đến đón phái đoàn cốt để nghe những bản nhạc mà họ thích. Khi tôi hỏi một trong hai em bé này, tôi được một người lớn đứng gần em giải thích: Bẩy năm trước đây, những người Việt tại Phi Luật Tân đã một lần tiếp đón phái đoàn người Việt hải ngoại từ Mỹ sang, trong lần đó cũng có một số anh chị em nghệ sĩ, báo chí và các vị lãnh đạo tinh thần của nhiều tôn giáo. Phái đoàn sang để chứng kiến ngày khánh thành ngôi làng, do tiền quyên góp của rất nhiều cộng đồng Việt Nam tại hải ngoại, để làm nơi ăn chốn ở cho người tị nạn còn ở lại Phi không bị cưỡng bách và cũng không tự nguyện hồi hương. Bẩy năm đã trôi qua, ngôi làng vẫn còn đó, nhưng người trong làng giờ đây xiêu tán, trôi nổi khắp nước Phi. Chỉ còn một số người già không có điều kiện tài chánh, không có sức lực để tranh sống còn ở lại. Ngay từ khi mới thành lập làng, một số luật sư tại Mỹ và tại Úc đã nhìn thấy khá nhiều trở ngại cho việc đinh cư của người tị nạn, thế nhưng do nhiều nguyên nhân ngôi làng vẫn xúc tiến. Những người Việt tại Phi tưởng rằng họ đã bị bỏ quên, mà việc trở thành thường trú nhân thì chỉ nghe mà chưa bao giờ thấy những vận động cụ thể. Trong suốt thời gian đó, luật sư Trịnh Hội, một người Việt trẻ tuổi đến từ nước Úc xa xôi, với sự hậu thuẫn không ngưng nghỉ của cộng đồng Việt Nam tại Úc trong những năm qua, đã âm thầm giúp cho hàng trăm người được định cư tại Úc, trong khi những nhân vật của cộng đồng Việt Nam trước kia đã tham dự vào công cuộc vận động làm làng, chứng kiến ngày khánh thành ngôi làng hầu như đã bằng lòng với thành quả của mình, đã quên khuấy số phận những người Việt cón ở lại Phi Luật Tân. Biểu ngữ Tưởng rằng đã quên do đó không phải là một lời hát lãng mạn, mà là một lời tự hỏi, một lời thống trách nhẹ nhàng đối với những ai làm một việc thiện còn bỏ dở.
Vì hành lý gọn và nhẹ, lại cũng không phải là người chụp hình chính của phái đoàn, tôi là người đầu tiên tiếp cận với đám đông. Lẽ ra những bó hoa đầu tiên phải được trao tặng cho các luật sư, các nghệ sĩ hơn là một người làm báo viết văn. Tôi còn đang xúc động trước những sự kiện vượt ra ngoài suy nghĩ, thì một em nhỏ đã từ đám đông bước ra trao cho tôi bó hoa đầu tiên. Ðó là một bé gái khoảng chừng 5, 6 tuổi. Nếu như em là một đứa trẻ có gốc gác bình thường, thì giờ này em đang phải ngồi trong một lớp học nào đó, đang chơi trong một vườn trẻ nào đó. Nhưng em đã sinh ra trong một hoàn cảnh không bình thường, bởi vì bố và mẹ em hiện trong tình trạng vô tổ quốc (trong một số văn thư của Cao Ủy Tị Nạn Liên Hiệp Quốc đã mệnh danh những người không chịu cưỡng bách hồi hương là stateless), do đó em đã được bố mẹ mặc cho một chiếc áo dài, tay cầm một bó hoa tiến tới tôi. Em bé cười thật tươi, trong đôi mắt ngây thơ và trong sáng đó, tôi biết là em không thể nào hiểu được những gì đang bủa vây trong cuộc sống của bố mẹ em cũng như những người đang hiện diện nơi đây, với cờ quạt cùng biểu ngữ. Trong khối óc của em, em tưởng như đây là một ngày hội lớn. Phái đoàn của chúng tôi có khoảng bốn chục người, được Ban Ðại Diện Cộng Ðồng Việt Nam tại Phi Luật Tân thuê một chiếc xe bus khá lớn, được hộ tông bởi một số xe nhỏ, và rất nhiều xe gắn máy chạy về khách sạn. Không đầy một tiếng sau, chúng tôi ai nấy đã có phòng cất hành ly, xe bus đưa chúng tôi về trụ sở của ban đại diện.
Trụ sở của ban đại diện được đặt tại lầu hai của một căn nhà khá lớn, tọa lạc không xa trung tâm thành phố Manila, được chia thành bốn căn phòng nhỏ. Một căn dùng làm văn phòng chính có gắn máy lạnh, ba căn còn lại được sử dụng tùy công việc và hoàn cảnh, vừa là nơi hội họp cho hàng trăm người khi cần thiết, và có lúc nó còn là nơi tạm trú cho những người Việt đi buôn bán tại rất nhiều nơi, mỗi khi những người này từ các hải đảo xa xôi về Manila cất hàng. Có một phòng nhỏ dành riêng cho những người ốm đau, không thân nhân bà con săn sóc cũng được ban đại diện cộng đồng đưa về đây. Chính ở trong căn phòng này, ý nghĩa của câu tục ngữ: Một con ngựa đau, cả tầu không ăn cỏ đã được người Việt tị nạn tại Phi thể hiện. Ðã có hàng trăm người chờ sẵn phái đoàn tại đây, cộng với người đi đón và phái đoàn thành thử khi tôi bước vào, tôi chỉ thấy những người và người. Tôi nhận thấy một điều trong khóe mắt của mọi người đằng sau nỗi buồn không bị bỏ quên, những nụ cười rạng rỡ vẫn còn có nhiều điều khiếm khuyết. Ðó là những nụ cười không trọn vẹn, những ánh mắt xa xôi. Bữa cơm trưa đầu tiên của phái đoàn được dọn trên sàn nhà. Tôi nhìn thấy các luật sư Nguyễn Quốc Lân, Trần Kinh Luân, Nguyễn Quang Trung, Từ Huy Hoàng, cùng với Phương Trang, Trúc Linh ngồi bệt trên nền gạch, chen vai thích cách với đồng bào trong một căn phòng. Ở một căn phòng khác các ca sĩ Như Quỳnh, Thanh Hà, luật sư Trịnh Hội, Nguyễn Cao Kỳ Duyên, luật sư Bùi Mai, Du Miên, Nguyễn Huỳnh Mai, Ngụy Vũ, vợ chồng Bằng Kiều... cũng ngồi bệt trên những tờ báo cũ. Các anh Phạm Bích Hoan, Vũ Ðạm(Litlle Saigon TV) Michell, Heather Ross ,Ari cua (Great Blue Productions)và Nguyễn Ngân(Viet Bao) Tu Huy Hoang(SBTN TV) làm bổn phận của mình. Ánh đèn flash nháy liên hồi. Ðồng bào tị nạn tràn ra các bậc cầu thang, xúm xít ngay trên lề đường trước cửa cầu thang lên xuống.
Tôi không có bụng dạ nào để ăn, nên vào văn phòng chính nhờ máy của các nhân viên tại đây gửi một Email về tòa soạn, thông báo đã tới Manila bình yên. Sau đó tôi lân la làm quen với đồng bào tại các bực cầu thang. Mặc dù trên ngực áo của tôi, ban tổ chức đã làm sẵn một bảng tên: Hoàng Khởi Phong với nhiệm vụ Nhà Báo - Reporter, song hầu như ai nấy đều muốn trình bầy về lý do hồ sơ của mình bị thanh lọc. Tôi không hiểu những ngõ ngách của pháp lý. Mặc dù trong giấc ngủ chập chờn trên máy bay, trong cuốn Lawyers' Handbook tôi có đọc qua những văn thư, những thủ tục, những rắc rối, những lắt léo của từ ngữ, và cả những biện pháp mà các luật sư sẽ áp dụng cho mọi loại hồ sơ.., song tôi vẫn không thể hiể điều gì đã xẩy ra nơi đây. Có điều tôi biết chắc đàng sau những ánh mắt, những nụ cuời đó là cả một trời hờn oán, nếu không muốn nói là căm phẫn. Tôi không tiện cắt đi những ấm ức, những thấp thỏm, những lo toan, những mưu tính của người đối diện, đành phải chăm chú lắng nghe, trấn an các người này. Tôi bước hẳn xuống đường. Con đường này nào có khác gì các con đường Nguyễn Huỳnh Ðức, Phan Thanh Giản, Bàn Cờ, Lê Văn Duyệt?.. của thành phố Sài Gòn hơn ba mươi năm về trước. Xe cộ cũng như người ta nhiều như mắc cửi, có thể làm cho những người yếu bóng vía chóng mặt. Những xe hàng rong, những người bán dạo vòng lên, lộn xuống như một đám rồng rồng mất mẹ. Ðiều làm cho tôi cảm thấy bất an là thành phố Manila cả nửa thế kỷ nay chưa bao giờ ở trong tình trạng thời chiến, thế nhưng tôi nhìn thấy rất nhiều người mang súng, đủ loại súng từ súng lục đủ kiểu đeo kè kè bên hông, cho tới súng trường M16, Shotgun nòng dài, cũng như nòng cụt khóac trên vai. Tôi để ý và buồn lòng cảm thấy tôi hơi yên bụng khi chưa nhìn thấy một khẩu súng AK47 nào. Lạ một điều những người mang súng này phần lớn không phải là lính. Họ mặc đồng phục, song không phải quân phục. Tôi nhìn thấy ngay trước cửa văn phòng của ban đại diện, và trước một cửa tiệm khá lớn bên kia đường có cả người thường phục mang súng.
Bữa cơm trưa thật đạm bạc, nhưng chứa chan tình người. Ðã thế thức ăn dọn sẵn cho mỗi người đựng trong các chén đĩa giấy. Tôi nhón một trái măng cụt, loại trái cây quen thuộc của miền Nam, đứng một góc quan sát và chờ mọi người ăn xong để di chuyển về khách sạn. Chiếc xe bus đi đón phái đoàn phần vì không có chỗ đậu trong một con đuờng nhộn nhịp buôn bán, và cũng có thể hợp đồng ban đại diện thuê đã hết giờ, chúng tôi phải đón một loại xe thồ hơi khác với xe thồ ở Việt Nam. Xe thồ ở đây phần lớn là xe Honda, được kèm theo một cái mui vải, bao chung quanh một cái khung. Cái khung có đủ chỗ cho ba người khách này phủ trùm lên toàn bộ chiếc Honda, cùng với một bánh xe làm thêm ở bên ngoài, khiến cho chiếc xe lúc nào trong cũng chông chênh như muốn đổ xuống lòng đường. Một nhân viên văn phòng cho tôi biết khách sạn không xa văn phòng đại diện, đi bộ chỉ độ mươi, mười lăm phút là cùng. Bộ ba chúng tôi gồm Phạm Bích Hoan, Vũ Ðạm và tôi cuốc bộ cho nhanh, nhường xe hơi hay xe thồ cho những người không muốn đi bộ. Chúng tôi băng ngang một phố chợ họp ngay lề đường. Trên con đường này tôi để ý thấy hàng trăm chiếc xe Jeep biến cải, thân xe được kéo dài thêm cả một hai thước, bề ngoài trang trí mầu sắc lòe loẹt, đôi khi dị hợm. Các chiếc Jepp biến cải này là một loại xe chuyên chở trong thành phố, có từng tuyến rõ rệt ghi trên một tấm bảng trên nóc xe. Chỉ lạ có một điều họ không có bến xe, do đó lúc nào cũng nối đuôi nhau như một đám rước. Khách đi đường khi thấy chuyến xe hợp với lộ trình của mình, có thể ngoắc xe lại leo lên xe bất cứ lúc nào. Tôi rút chiếc máy ảnh nhỏ trong túi quần ra, tính chụp một cảnh lạ trên đường, thì anh bạn trẻ trong văn phòng đại diện nhắc tôi: Chú không nên cầm tay các máy nhỏ, có thể bị giật. Chỉ vào Vũ Ðạm với chiếc máy quay phim to tổ chảng trên vai, tôi hỏi anh bạn trẻ: Vậy thì dấu chiếc máy này vào đâu. Anh trả lời: Máy lớn thì không sợ. Chúng tôi lội bộ thế mà về tới khách sạn trước tất cả mọi người đi xe. Phần thì phải sắp xếp xe cộ, phần thì đón xe thồ cũng mất vài phút, khi những người đi xe yên vị trên đường, bộ ba chúng tôi đã về tới cổng khách sạn vào lúc 3 giờ 30 chiều. Luật sư Trịnh Hội yêu cầu mọi người tắm táp xong phải có mặt tại phòng tiếp tân khách sạn vào lúc 5 giờ chiều, để tới địa điểm trình diễn văn nghệ, ăn một bữa cơm họp mặt với mọi người


(còn tiếp)